Szkolnictwo w Czarni

 

(Na podstawie kronik szkolnych, zeznań świadków i pracy naukowej ks. W. Jemielity „Szkolnictwo Powszechne w Puszczy Zielonej” oraz archiwum diec. łomżyńskiej.)

Po latach niewoli, z chwilą odzyskania Niepodległości w 1918 r. i po ostatnich walkach o granice kraju tj. w 1920 r. powstają w wielu wioskach szkoły publiczne wg tzw. stopni - system znany we wcześniejszym okresie pod nazwą” Szkoły ludowe początkowe” 1 klasowe itd.

 Szkoły publiczne podstawowe :

I stopnia 1-2 nauczycieli ( 1 klasowe)

II stopnia 3 - 4 nauczycieli

III stopnia 5 - 7 nauczycieli

W Czarni ( gmina Gawrychy ) już w 1920 r. Powiatowy Inspektor Szkolny w Kolnie utworzył Publiczną Szkołę Podstawową stopnia I.

 

Nauczyciele w latach 1920 - 1939

1. Marianna Marchewka    1920 - 1921

2. Lucyna Kuplińska     1921 - 1931

3. Emilia (Elżbieta) Wędrychowiczówna

Wg zeznań świadków 1931 - 1933

Wg podpisów w archiwum insp.szk. 1927 - 1929

(Wyszła za mąż za Teodora Kurtycza - nauczyciela z Lask,zamieszkując w Laskach -współpracowała z L. Kuplińską).

4. Mikołaj Chałuszka ( Hauszko)    1933 - 1936

5. Antoni Strękowski    1936 - 1939

 

Budynki lekcyjne w Czarni w latach 1920 - 1939

(wynajm tzw. dużych izb na sale lekcyjne)

u gospodarzy:

1. Bacławski Piotr  1920 - 1921- ok.20 m2

2. Bacławski Józef,ps. „Stolarze”   1921 - 1922 - 22 m2

3. Bacławski Mikołaj,ps. „Mikołaje”     1922 - 1923 - 24 m2

4. Bacławski Franciszek,ps. „Jędoszczak”   1923 - 1932 - 24 m2

5. Budynek plebanii        1932 - 1939 - ok. 70 m2

 

 

 

 

 

Ilość uczniów w poszczególnych latach w szkole w Czarni

i sąsiednich wioskach

(patrz również :Szkolnictwo Powszechne w Puszczy Zielonej)

szkoła  1920    1921    1922    1923    1924    1925    1926    1930    1932    1935    1937    1938

Czarnia           48        53        56        56        44        52        50        74        90        95        98        91

Baba                                       55        45        45                    66        70                              

Kuzie filia                                                                             52        89        78                              

Popiołki

1 i 2 kl.            1919

53                    65        171      137                                         130                            

Laski                           47        45        45        45                    30                                          

Lipniki                        48

1 kl.     121      141

3 kl.     221

5 kl.     220

5 kl.     208

4 kl.     200

4 kl.                           

Łyse

2 kl.                                        100      110      126      120      166                                        

Szafranki                                42        47        49        49        50        83        90                              

Wyk                            55        44        45        49        40        45                                          

Zbójna                        89

2 kl.     67

4 kl.     153

3 kl.     134

3 kl.                 165                                        

Złota Góra                                                                                        33                                          

 

 

Szkolnictwo Podstawowe 1945 - 2014

 

Budynki szkolne

(Początkowo w mieszkaniach prywatnych)

Bacławski Józef ps. „Stolarze”   1.IX. - 29.X.1945 r. 24 m2

Poręba Walenty    29.X.1945 - 1947 r. 24 m2

Kubeł Walenty 1947 -26.XI.1947 r. 24 m2

Korzeniecki Ignacy 26.XI.1947-1971 r. 90 m2

Nowy cały dom z poddaszem wykupiony na 24 lata - 3 sale i kancelaria.

Nowy budynek zakupiony przez parafian od Trzcińskich za czasów Służby Bezpieczeństwa przejęty na szkołę. Został przeniesiony na plac przeznaczony na szkołę tuż za kościołem.

Służył od 1968 do 1994 r. - ok. 90 m2

Nowa szkoła podstawowa od 1994 do dziś, wybudowana z funduszy gminnych.

 

Nazwy szkół :

1945 - 1947/48  - Publiczna Szkoła Powszechna

1948 - 1961 - Szkoły Podstawowe (7 letnie)

1961 - 1989 - Szkoły Podstawowe (8 letnie)

1989 - 2014 - Szkoła Podstawowa (6 letnia)

 

 

 

Wypada wspomnieć o pierwszym, powojennym nauczycielu Czesławie Zyśk, ur. 4.XI.1923 r. w Czarni, który organizował w 1945 r. pierwszą szkołę publiczną w Czarni i jako „siłacz” pragnął swoją energię poświęcić miejscowym dzieciom i pozostawił po sobie piękny ślad pisząc pierwszą Kronikę szkoły w Czarni od 1920 r.

Był naszym skromnym „Judymem” na wzór tego z „Ludzi bezdomnych” Żeromskiego.

 

Kierownicy i Dyrektorzy

Szkoły Podstawowej w Czarni

w latach 1945 – 2014

Kierownicy

1.         Czesław Zyśk             1945 – 46       

2.         Antoni Tyc                             1946 – 47       

3.         Ryszard Poliński                    7.X.1947 – 1952

4.         Amelia Orłowska                   1.IX.1952 - 1953

5.         Sabin Gromadzki                   1.IX.1953 – 1965

6.         Józef Kućmierowski   1.IX.1965 -1972

 

Dyrektorzy

7.         Józef Kućmierowski   1.IX.1972 – 1977

8.         Stanisław Samorajczyk          1.IX.1977 – 1978

9.         Joanna Chmielewska              1.IX.1978 – 1984

10.       Józef Kojtek               1.IX.1984 – 1991

11.       Teresa Chrostowska   1.IX.1991 – 1997

12.       Jan Milewski   1.IX.1997 – 31.III.2004

13.       Alicja Duszak 1.IV.2004 – 2013

 

Od l września 2013 r. szkołę prowadzi Stowarzyszenie „Dobro Dziecka”.

Barbara Brzeziak - dyrektor 1.IX.2013 do 31 VIII 2017 (naucz, od 1985 r.)

Jan Milewski od 01 IX 2017 do chwili obecnej

***********************************************

Kadra Pedagogiczna w r. szkolnym 2013/2014:

Renata Dworak          - od 1991 r.

Marianna Zalewska    - od 1986 r.

Alicja Duszak                         - od 2000 r.

Krystyna Kania          - od 1993 r.

Beata Dawid              - od 1990 r.

Danuta Ziemak           - od 2007r.

Jan Milewski              - od 1997 r.

Barbara Milewska      - od 1997 r.

W pięknej pamięci pozostaną szeregowi nauczyciele:

-  Zofia Tyć                - 1946-1948

- Jadwiga Darda         - 1948 -1952 (z Gdańska)

- Zofia Konopka - Szymczyk

 

 

Dar wdzięczności

Bogu - Stwórcy wspaniałego wszechświata

za ludzi spotkanych na drogach naszego życia

 

Zechciejmy dziękować Bogu za ludzi, którzy w pracach społecznych i księgach historii troszczyli się o los ludzi stojących na dole w hierarchii zawodów.

Oto między innymi (oprócz wymienionych w początkowych rozdziałach) ks. Stanisław Staszic pisze w „Przestrogach dla Polski” iż: „na tym świecie wszystko jest połączone, a cały ród ludzki cierpieć musi, jeśli choć w jednym kraju zgwałcono prawa ludzi”.

 Biskup Krasicki Ignacy - poeta pisze: „cóż z tego, że pełno jest poetów, dzienników… pełno dzieł heroicznych, a jednak lud płacze”.

Ks. H. Kołłątaj przypomina publicznie, że „chłop jako człowiek i obywatel jest po właścicielach gruntu najszlachetniejszą częścią narodu”.

Prof. dr August Sokołowski, autor „ Dziejów Polski Ilustrowanych” pisze : „Jak długo jednak mieszczaństwo i lud wiejski stanowiły odrębną część narodu, jak długo jedni byli pozbawieni praw obywatelskich, a drudzy jęczeli w ciężkiej niewoli, tak długo nie można było myśleć o potężnym ruchu narodowym, któryby zdołał ojczyznę z upadku wydźwignąć”.

Dziękujemy tym, którzy ciepło opisywali historię ludu kurpiowskiego, mazowieckiego. Oprócz poprzednio wymienionych w pierwszych rozdziałach, przytoczę słowa prof. Bronisława Chlebowskiego, który w wielkim 14 tomowym dziele „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” pod hasłem: „Kurpie” pisze:

„Domy mieszkalne Kurpiów wyróżniają się od budowli włościan sąsiednich. Nie zobaczysz tu w izbie cieląt, prosiąt i gęsi pomieszanych z dziećmi kmiecia, dom zazwyczaj obszerny, okna jasne i duże często okiennicami malowanymi opatrzone. Kurpie odznaczają się pobożnością, do kościoła zwykle uczęszczają gromadami, śpiewając pieśni nabożne. Lubią odbywać dalekie pielgrzymki do miejsc świętych”.

Dziękujmy Bogu za wspaniałych żołnierzy, co nas osłaniali własną piersią i ich przywódcom i strategom. Między innymi gen. Marianowi Kukiel, przyjacielowi Gen. J. Hallera i J. Piłsudskiego, który we wspaniałym dziele: „Historia Polski porozbiorowej” pisanej na obczyźnie w Anglii umieścił na końcu takie słowa o Polakach:

„Naród twardy w pracy i zacięty w walce, był zarazem narodem tęgich mózgów, tęgich chłopów i robotników, tęgich żołnierzy, zdolny wznieść się na wyżyny BOHATERSTWA”.

Wdzięczna pamięć o bohaterskich obrońcach wolności, wiary i ojczyzny, przekazywana z pokolenia na pokolenie, przetrwała w sercach i umysłach rodaków do dziś. Architektoniczny wizerunek tej ziemi i historii jej mieszkańców tworzy „Aleja pamięci” z umieszczonym w jej centralnym punkcie granitowym pomnikiem.

 Pomnik zwany „szwedzkim” zbudowany z inicjatywy ks. prob. M. Mieszko w 1958 r. w 250 rocznicę zwycięskiej walki Kurpiów ze Szwedami, został wspaniale odrestaurowany w 2014 r. przez obecne władze Urzędu Gminy Kadzidło. Można go nazwać

Ołtarzem Ojczyzny, bo to nasi praojcowie składali daninę krwi i potu na rzecz Ojczystej Ziemi.

Patrząc na ten monument i aleję pnącą się ku górze, ku Krzyżowi zwycięstwa i miłości, cisną się na usta słowa poetów Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego („Pieśń o żołnierzach z Westerplatte”) i Adama Mickiewicza („Oda do młodości”):

 

„Czwórkami... szli

żołnierze” w stroju od pługa

 zwyczajni

„do nieba ... po laury”

 

Nie zapominajmy westchnąć do Boga za wszystkich wspaniałych poetów, pisarzy, malarzy, muzyków, którzy rozsławiali imię Polaków, podnosili na duchu, zachęcali, aby wytrwać i dobiec do mety po zwycięstwo ( m.in.: Jan Kochanowski, Mickiewicz, Norwid, Reymont - „Chłopi”, W. Tetmajer, Sienkiewicz - „Potop”, Moniuszko, Chełmoński, Matejko, Norblin, Grottger, Kossak, itp.) i cudowna Maria Konopnicka pisząca miedzy innymi:

„Ojczyzna moja - to ta ziemia droga,

Gdziem ujrzał słońce i gdziem poznał Boga,

Gdzie ojciec, bracia i gdzie matka miła

W polskiej mnie mowie pacierza uczyła.

 

Ojczyzna moja - to wioski i miasta,

Wśród pól lechickich sadzone od Piasta;

To rzeki, lasy, kwietne niwy, łąki,

Gdzie pieśń nadziei śpiewają skowronki.

Ojczyzna moja - to te ciche pola,

Które od wieków zdeptała niewola,

To te kurhany, te smętne mogiły -

Co jej swobody obrońców przykryły.

 

Ojczyzna moja - to ten duch narodu,

Co żyje cudem wśród głodu i chłodu,

To ta nadzieja, co się w sercach kwieci,

Pracą u ojców, a piosnką u dzieci!”.

      ( Co Ojczyzna? W. 1-20)

 

A któż nie zna utworu poety Władysława Bełzy ( 1847-1913) Katechizm krótki polskiego dziecka z 1912 r.:

„Kto Ty jesteś? Polak mały.

Jaki znak Twój? Orzeł biały.

Gdzie Ty mieszkasz? Między swymi.

W jakim Kraju? W Polskiej ziemi.

Czym Twa ziemia? Mą Ojczyzną…”   

 

Słowa tego katechizmu były znane w Polsce przez każde małe dziecko już od wieku przedszkolnego.

Westchnienie wdzięczności niech dojdzie do Boga za duchowieństwo, pasterzy, biskupów naszych, w sposób szczególny za tych zwyczajnych, pracujących w szarych szeregach kapłanów, którzy towarzyszyli nam od chrztu św. aż do ostatniego tchnienia, wlewając otuchę w serca nasze, abyśmy w drodze nie stanęli. Dziękujmy szczególnie Bogu za papieża Rodaka Św. Jana Pawła II, który wyprowadził Kościół z cienia; Polskę podniósł z kolan upokorzenia po II Wojnie Światowej i ukazał ją całemu światu jako pochodnię wiary i pokojowych przemian.

Nie sposób na zakończenie nie wspomnieć o naszych drogich, kochanych rodzicach, dziadkach, ziomkach, nauczycielach, którzy byli pierwszymi nauczycielami w poznawaniu świata, przyrody i jego Stwórcy. Duchowo, choć już niektórzy odeszli od nas, całujemy ich spracowane dłonie, które nas błogosławiły, przytulały i pieściły.

To Oni bronili nas w każdej potrzebie i uczyli jednocześnie, jak mamy być dobrymi ludźmi. Często powtarzajmy fragment z poezji Norwida:

 

„Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba

Podnoszą z ziemi przez ucałowanie

Dla darów nieba

Tęskno mi, Panie!”.

     (Moja piosnka II, Do kraju tego…)


 






© jwyzner@wp.pl