Wycinanka kurpiowska z Puszczy Zielonej - motywy i technika
Wycinanka kurpiowska z Puszczy Zielonej to tradycyjna ozdoba z papieru, wiązana z Kurpiami Zielonymi i wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Historia wycinanek i dekorowania nimi okien oraz ścian izb na Kurpiach sięga połowy XIX wieku. Na czym polega ten styl i czym różni się od odmiany z Puszczy Białej? Poniżej zebrano podstawowe informacje o jego motywach, materiale i sposobie wykonania.
Czym jest styl z Puszczy Zielonej?
Styl z Puszczy Zielonej wiąże się z Kurpiami Zielonymi, czyli obszarem dzisiejszego powiatu ostrołęckiego. Ten podział pozwala dokładnie umiejscowić styl na mapie regionu. Wycinanki dawniej umieszczano na oknach i ścianach izb, a sam styl ma wyraźnie określone formy i zasady. Do głównych form należą leluja, gwiazdy, monstrancje i figury zwierząt, o których mowa w kolejnej części tekstu.
Warto pamiętać, że wycinankarstwo z Puszczy Zielonej należy odróżnić od odmiany z Puszczy Białej. Każda z nich ma w rejestrze dziedzictwa osobny wpis. Opisany tu styl dotyczy Puszczy Zielonej, czyli Kurpiów Zielonych.
Motywy wycinanki kurpiowskiej - leluja i gwiazdy
Podstawową formą stylu z Puszczy Zielonej jest leluja, czyli ozdobne drzewko. Jest to motyw, od którego warto zacząć poznawanie tej sztuki. Do głównych form należą też gwiazdy, monstrancje i figury zwierząt, więc repertuar wzorów jest zróżnicowany.
Gwiazda kurpiowska jest ośmioboczna i przypomina płatek śniegu. Ten kształt dobrze pokazuje, jak ważna dla całego stylu jest symetria. Leluja i gwiazda mają różne kształty, ale łączy je ta sama zasada symetrycznego układu wzoru.
Technika wykonania - papier i nożyce do strzyżenia owiec
Wycinanki wykonuje się zwykle z papieru jednego koloru. Papier jednego koloru oznacza, że o wyglądzie pracy decyduje wyłącznie wycięty kształt, a nie zestawienie barw. Wzór powstaje z jedną lub kilkoma osiami symetrii, dlatego motywy takie jak leluja czy gwiazda mają regularny układ.
Do cięcia służą nożyce do strzyżenia owiec. Materiał i narzędzie są więc proste, a o charakterze pracy decyduje sam wzór.
Wpis na liście dziedzictwa
Wycinankarstwo z Puszczy Zielonej figuruje na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Osobny wpis ma wycinankarstwo z Puszczy Białej. Oba wpisy pokazują, że te dwie odmiany ewidencjonuje się oddzielnie, choć obie dotyczą tej samej sztuki wycinania z papieru. Wpis dotyczy tradycji, której początki w dekorowaniu okien i ścian izb sięgają połowy XIX wieku.
Leluja, gwiazdy, monstrancje i zwierzęta, wycięte z jednego koloru papieru nożycami do strzyżenia owiec, tworzą styl, który od połowy XIX wieku pozostaje związany z Kurpiami Zielonymi. Ta ozdoba z papieru ma więc jasno określone motywy, materiał i narzędzie.